Na Juma Khamis
SHERIA ya kuwalinda wari na watoto wa mzazi mmoja, ni moja ya sheria nyingi zilizotungwa na Baraza la Wawakilishi la Zanzibar.
Sheria hii ilitungwa kutokana na kukithiri kwa matukio ya udhalilishaji wa wari na watoto wadogo, lengo likiwa ni kukomesha unyanyasi huo hapa nchini.
Kabla ya kuja kwa sheria hiyo, idadi kubwa ya watoto na wari walikuwa wakinyanyasika bila ya kuwepo sheria mahasusi ya kuwatetea.
Hata hivyo, licha kuwepo sheria hii, lazima tukiri kwamba bado vitendo vya kuwadhalilisha wari na watoto vimekuwa vikiendelea, huku wari wengi wakipewa ujauzito na kuishia kuolewa huku wakipoteza fursa nyingi muhimu kwa maisha yao, ikiwemo elimu.
Sheria hii inaelezea kwa kina makosa mbali mbali ya jinai ambayo hayakuelezwa na sheria ya makosa ya Jinai (Penal Act No.6 ya mwaka 2004).
Kabla ya kuzungumzia baadhi ya makosa ya jinai katika sheria hii, kwanza tuone maana ya ‘mwari’ kama mmoja ya mlengwa wa sheria hii.
Kwa mujibu wa kifungu cha pili cha sheria hii, mwari ni mwanamke asiepata kuolewa ambaye yuko baina ya umri wa miaka 18 na miaka 21 na asiyepata kuzaa mtoto.
Baadhi ya makosa yanayotambuliwa na sheria hii ni pamoja mwari atakaepatikana na ujauzito ambao ameupata kwa hiari yake.
Adhabu katika kosa hili iwapo atatiwa hatiani ni kutumikia jamii kwa kipindi cha kuanzia miezi mitatu tokea siku aliyojifungua.
Sheria hii pia imebainisha kuwa mtu yeyote atakaehusika na ujauzito wa mwari huyo atakuwa amefanya kosa na pindi atakapotiwa hatiani adhabu yake ni kutumikia Chuo cha Mafunzo kwa kipindi kisichopungua miaka mitatu na si zaidi ya miaka mitano.
Pamoja na adhabu hiyo atatakiwa atoe matunzo kwa mtoto atakaezaliwa na mwari huyo.
Sheria pia imesema kuwa ni jukumu la mwari yeyote atakaekuwa mjamzito kutaja jina la mtu aliempa ujauzito huo na pindi mwari huyo atakataa kutaja jila mtu huyo atakuwa ametenda kosa la jinai na endapo atatiwa hatiani adhabu yake ni kutumikia jamii kwa kipindi cha miezi mitatu.
Hata hivyo, itakuwa ni kinga kwa mwari huyo kama atathibitisha kuwa ujauzito huo ameupata kutokana na kubakwa na watu wengi au mazingira mengine ambayo hakuweza kumtambua mbakaji.
Iwapo mwari huyo kwa makusudi amemtaja mtu tofauti na aliyemsababishia ujauzito huo, na kama mahakama itaridhika amefanya hivyo kwa makusudi, atakuwa ametenda kosa la jinai na akipatikana na hatia atatumikia jamii kwa kipindi cha miezi sita.
Friday, January 21, 2011
Ni kosa la jinai kwa mtu mwenye mamlaka ofisini kufanya tendo la ndoa na mtu wa chini yake
Na Juma Khamis
KWA kipindi kirefu kati ya miaka ya 1996 hadi mwanzoni mwa mwaka 1998, Tanzania kama nchi ilishuhudia kuongezeka kwa kiasi kikubwa makosa ya jinai yanayohusiana na ngono.
Kwa wengi waliokuwa wakifuatilia vyombo vya habari walikuwa mashahidi wa kile wanasheria wa makosa ya jinai wanachokiita crime rate, kukua kwa kiasi cha kutisha.
Hata hivyo, mwaka 1998 Bunge la Jamhuri la Muungano wa Tanzania lilitunga sheria inayoitwa Sheria Maalumu ya Makosa ya Kujamiiana au kwa lugha ya kigeni ‘Sexual Offences Special Provisions Act’ au kwa kifupi SOSPA.
Sheria hii ilitiwa saini na Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wa wakati huo, Benjamin Mkapa Julai mwaka 1998.
Kwa kiasi kikubwa sheria hii ilikuwa kama shubiri wa tatizo la makosa ya kujamiiana kama ubakaji au kufanya ngono kinyume cha maumbile katika jamii yetu.
Leo tutaiangalia sheria hii, yaliyomo, adhabu zake na mabadiliko katika sheria hii.
Kwa kiasi kikubwa, sheria hii imekuja kufanya mabadiliko katika sheria kadhaa za makosa ya jinai kama vile Kanuni ya Adhabu (sura ya 16 ya sheria za Tanzania) Sheria ya Ushahidi na Sheria ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai.
Hivyo sehemu ya kwanza ya sheria hii imefanya mabadiliko katika sheria ya kanuni za adhabu.
Ndani ya sheria hii mvulana ametambuliwa kama mwanamme aliye chini ya miaka 18.
Hii ina maana kwa mtoto wa kiume kutambulika kama mtoto, umri wake ni lazima uwe chini ya miaka 18, wakati kwa msichana, yeye ametambulishwa kama mwanamke aliye chini ya miaka 18 pia.
Chini ya kifungu cha 4 cha sheria hii, kanuni ya adhabu imefanyiwa marekebisho na kwa sasa kwa mtoto ambaye ‘hajakomaa’ (immature) umri wake ni ule ulio chini ya miaka 10.
Kisheria, mtoto huyo hawezi kuwa na mashitaka wala hatia ya makosa ya jinai hata hivyo, marekebisho yaliyofanyika kwenye kifungu kidogo cha 2 cha kifungu cha 15 cha kanuni za adhabu, kinaelekeza kwamba mtoto aliye chini ya miaka 12 hawezi kuwa na hatia ya kosa la jinai isipokuwa kama wakati anatenda au anaacha kutenda tendo (ambalo ni jinai), itathibitishwa kwamba alikuwa na uwezo wa kujua kwamba hatakiwi kutenda au kutokutenda kosa hilo.
Pia kifungu hiko kinamtoa hatiani kwa kosa lolote la jinai mtoto wa kiume aliye chini ya miaka 12 kwa dhana kwamba hawezi kufanya tendo la ngono, kubaka.
Tofauti na wengi wanavyodhani kwamba kubaka ni tendo la kumlazimisha mwanamke kufanya mapenzi, sheria hii imetoa maana pana ya neno kubaka.
Chini ya kifungu cha 5 cha sheria hii, ambacho kimetengeneza kifungu cha 130 cha Kanuni za Adhabu inasomeka kwamba kubaka ni kitendo cha mtu mwanamme kufanya tendo la ndoa na mwanamke bila idhini au kitendo cha kufanya tendo la ndoa na mwanamke ambaye si mke wake au mke wake lakini waliye tengana naye na bila idhini yake; au kwa idhini yake ambayo imepatikana kwa kutumia nguvu, vitisho.
Au kwa kuweka maisha yake katika hofu ya kifo, kuumia, akiwa katika kifungo au kwa idhini yake lakini idhini hiyo ikiwa imepatikana akiwa katika akili iliyochanganyikiwa kama amelewa kwa dawa aliyopewa na mwanamme huyo, isipokuwa endapo itathibitika kwamba kulikuwa na makubaliano awali, mwanamme atahesabika kuwa amebaka kama atafanya tendo la ndoa na msichana aliye chini ya miaka 18 hata kama msichana huyo atakuwa amekubali kufanya tendo la ndoa kwa ridhaa yake.
Pengine kwa kutambua kwamba kuna aina nyingine za ubakaji, sheria hii chini ya kifungu cha 5 kifungu kidogo cha 3 imetoa maana nyingine zaidi ya kubaka kwa kujumuisha maana hiyo kwa kitendo cha mtu mwenye mamlaka katika ofisi anapofanya tendo la ndoa na mtu wa chini yake kimamlaka au pale ofisa mahabusu zilizoanzishwa kisheria atakapofanya ngono na mahabusu mwanamke.
Maana nyingine ya kubaka ni pale maofisa wa afya au hospitali watakapotumia mwanya wa nafasi zao kufanya tendo la ndoa na mgonjwa msichana au mwanamke; au kwa waganga wa tiba za jadi atakaye tumia mwanya wa nafasi yake kufanya tendo la ndoa na wagonjwa wake wa kike, mtumishi wa dini ambaye kwa kutambua ushawishi wake juu ya waumini wake afanye nao ngono nao (waumini wanawake).
Kosa la shambulio la aibu litahesabika tu pale ambapo mtu akiwa na nia ya kusababisha aibu ya kingono kwa mtu yeyote.
Neno lolote, sauti yoyote, ishara yoyote au kuonekana kwa picha yoyote ikimaanisha sauti mdhaliliko wa kijinsia, atakuwa na hatia ya kufanya shambulio la aibu na kwa adhabu atahukumiwa kwanda jela kwa kipindi kisichozidi miaka mitano (5) au faini isiyozidi sh 300,000 au vyote, jela na faini kwa pamoja.
Lakini kama shambulio hili la aibu linahusisha msichana aliye chini ya miaka 18, mtuhumiwa hawezi kujitetea kwamba msichana huyo aliridhia shambulio hilo.
Katika mitaa yetu, baadhi ya mambo yanakemewa vikali na sheria na bado yanapata nafasi, ikiwamo watu kutumia lugha za kudhalilisha kimapenzi watu wengine.
Tunapaswa tujue kwamba haya ni makosa ya jinai na ni lazima hatua za kisheria zichukuliwe ili kuyakabili kama si kuyatokomeza kabisa.
Biashara ya ukahaba
Kosa jingine ambalo sheria hii imelielezea ni lile kosa la kufanya ukahaba.
Hili nalo ni kosa la jinai chini ya kifungu cha 12 cha Sheria ya Makosa ya Kujamiiana, ambacho ni marekebisho ya kifungu cha 139 cha Kanuni za Adhabu.
Kuna sababu au visingizio mbalimbali ambavyo watu wengi hasa mijini wanavitaja kama ndiyo sababu zinazosababisha jinai hii kutendeka, lakini ukweli ni kwamba biashara ya ukahaba imeshamiri sana.
Pamoja na sababu au visingizio vinavyotolewa na watu mbalimbali juu ya kufanya biashara hii, lakini katika upande wa sheria, hili ni kosa la jinai na adhabu yake imeanishwa katika kifungu cha 139 ni kifungo kisichopungua miaka 10 jela na faini isiyopungua sh 100,000 na isiyozidi sh 300,000 au vyote faini na kifungo kwa pamoja.
Usafirishaji wa binadamu
Pamoja na makosa yaliyotajwa hapo juu, kuna kosa lililoorodheshwa kama kosa la kusafirisha binadamu.
Hili limetambuliwa chini ya kifungu cha 139A kama kilivyorekebishwa na kifungu cha 14 cha sheria hii.
Ndani ya kifungu hiki , mtu yeyote atakaethibitika kwamba anatangaza, anasaidia au anapigia upatu kununua au kuuza au kubadilishana mtu yeyote kwa ajili ya kupata pesa au malipo mengine, iwe ndani au kwa nia ya kusafirisha mtu huyo nje ya Jamhuri ya Muungano, bila idhini ya wazazi au waangalizi wake; au akipata idhini ya mwanamke mjamzito kwa ajili ya pesa na kumuasili mtoto wa mwanamke huyo ambaye hajazaliwa.
Au anawasaidia wanawake hao kupata ujauzito kwa nia ya kuzaa au kama anahusika na usajili wa vizazi, akijua na bado akaruhusu kutoa taarifa zisizo sahihi juu ya uzazi wa wowote au akisajili taarifa zisizo sahihi, pia atakuwa na hatia ya kutenda kosa la kusafirisha watu na adhabu yake ni kifungo si chini ya miaka 20 na kisichozidi miaka 30 na fidia isiyopungua sh 300,000 au vyote, jela na faini kwa pamoja.
Kiasi hiki hata hivyo, kitaamuliwa na mahakama.
KWA kipindi kirefu kati ya miaka ya 1996 hadi mwanzoni mwa mwaka 1998, Tanzania kama nchi ilishuhudia kuongezeka kwa kiasi kikubwa makosa ya jinai yanayohusiana na ngono.
Kwa wengi waliokuwa wakifuatilia vyombo vya habari walikuwa mashahidi wa kile wanasheria wa makosa ya jinai wanachokiita crime rate, kukua kwa kiasi cha kutisha.
Hata hivyo, mwaka 1998 Bunge la Jamhuri la Muungano wa Tanzania lilitunga sheria inayoitwa Sheria Maalumu ya Makosa ya Kujamiiana au kwa lugha ya kigeni ‘Sexual Offences Special Provisions Act’ au kwa kifupi SOSPA.
Sheria hii ilitiwa saini na Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wa wakati huo, Benjamin Mkapa Julai mwaka 1998.
Kwa kiasi kikubwa sheria hii ilikuwa kama shubiri wa tatizo la makosa ya kujamiiana kama ubakaji au kufanya ngono kinyume cha maumbile katika jamii yetu.
Leo tutaiangalia sheria hii, yaliyomo, adhabu zake na mabadiliko katika sheria hii.
Kwa kiasi kikubwa, sheria hii imekuja kufanya mabadiliko katika sheria kadhaa za makosa ya jinai kama vile Kanuni ya Adhabu (sura ya 16 ya sheria za Tanzania) Sheria ya Ushahidi na Sheria ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai.
Hivyo sehemu ya kwanza ya sheria hii imefanya mabadiliko katika sheria ya kanuni za adhabu.
Ndani ya sheria hii mvulana ametambuliwa kama mwanamme aliye chini ya miaka 18.
Hii ina maana kwa mtoto wa kiume kutambulika kama mtoto, umri wake ni lazima uwe chini ya miaka 18, wakati kwa msichana, yeye ametambulishwa kama mwanamke aliye chini ya miaka 18 pia.
Chini ya kifungu cha 4 cha sheria hii, kanuni ya adhabu imefanyiwa marekebisho na kwa sasa kwa mtoto ambaye ‘hajakomaa’ (immature) umri wake ni ule ulio chini ya miaka 10.
Kisheria, mtoto huyo hawezi kuwa na mashitaka wala hatia ya makosa ya jinai hata hivyo, marekebisho yaliyofanyika kwenye kifungu kidogo cha 2 cha kifungu cha 15 cha kanuni za adhabu, kinaelekeza kwamba mtoto aliye chini ya miaka 12 hawezi kuwa na hatia ya kosa la jinai isipokuwa kama wakati anatenda au anaacha kutenda tendo (ambalo ni jinai), itathibitishwa kwamba alikuwa na uwezo wa kujua kwamba hatakiwi kutenda au kutokutenda kosa hilo.
Pia kifungu hiko kinamtoa hatiani kwa kosa lolote la jinai mtoto wa kiume aliye chini ya miaka 12 kwa dhana kwamba hawezi kufanya tendo la ngono, kubaka.
Tofauti na wengi wanavyodhani kwamba kubaka ni tendo la kumlazimisha mwanamke kufanya mapenzi, sheria hii imetoa maana pana ya neno kubaka.
Chini ya kifungu cha 5 cha sheria hii, ambacho kimetengeneza kifungu cha 130 cha Kanuni za Adhabu inasomeka kwamba kubaka ni kitendo cha mtu mwanamme kufanya tendo la ndoa na mwanamke bila idhini au kitendo cha kufanya tendo la ndoa na mwanamke ambaye si mke wake au mke wake lakini waliye tengana naye na bila idhini yake; au kwa idhini yake ambayo imepatikana kwa kutumia nguvu, vitisho.
Au kwa kuweka maisha yake katika hofu ya kifo, kuumia, akiwa katika kifungo au kwa idhini yake lakini idhini hiyo ikiwa imepatikana akiwa katika akili iliyochanganyikiwa kama amelewa kwa dawa aliyopewa na mwanamme huyo, isipokuwa endapo itathibitika kwamba kulikuwa na makubaliano awali, mwanamme atahesabika kuwa amebaka kama atafanya tendo la ndoa na msichana aliye chini ya miaka 18 hata kama msichana huyo atakuwa amekubali kufanya tendo la ndoa kwa ridhaa yake.
Pengine kwa kutambua kwamba kuna aina nyingine za ubakaji, sheria hii chini ya kifungu cha 5 kifungu kidogo cha 3 imetoa maana nyingine zaidi ya kubaka kwa kujumuisha maana hiyo kwa kitendo cha mtu mwenye mamlaka katika ofisi anapofanya tendo la ndoa na mtu wa chini yake kimamlaka au pale ofisa mahabusu zilizoanzishwa kisheria atakapofanya ngono na mahabusu mwanamke.
Maana nyingine ya kubaka ni pale maofisa wa afya au hospitali watakapotumia mwanya wa nafasi zao kufanya tendo la ndoa na mgonjwa msichana au mwanamke; au kwa waganga wa tiba za jadi atakaye tumia mwanya wa nafasi yake kufanya tendo la ndoa na wagonjwa wake wa kike, mtumishi wa dini ambaye kwa kutambua ushawishi wake juu ya waumini wake afanye nao ngono nao (waumini wanawake).
Kosa la shambulio la aibu litahesabika tu pale ambapo mtu akiwa na nia ya kusababisha aibu ya kingono kwa mtu yeyote.
Neno lolote, sauti yoyote, ishara yoyote au kuonekana kwa picha yoyote ikimaanisha sauti mdhaliliko wa kijinsia, atakuwa na hatia ya kufanya shambulio la aibu na kwa adhabu atahukumiwa kwanda jela kwa kipindi kisichozidi miaka mitano (5) au faini isiyozidi sh 300,000 au vyote, jela na faini kwa pamoja.
Lakini kama shambulio hili la aibu linahusisha msichana aliye chini ya miaka 18, mtuhumiwa hawezi kujitetea kwamba msichana huyo aliridhia shambulio hilo.
Katika mitaa yetu, baadhi ya mambo yanakemewa vikali na sheria na bado yanapata nafasi, ikiwamo watu kutumia lugha za kudhalilisha kimapenzi watu wengine.
Tunapaswa tujue kwamba haya ni makosa ya jinai na ni lazima hatua za kisheria zichukuliwe ili kuyakabili kama si kuyatokomeza kabisa.
Biashara ya ukahaba
Kosa jingine ambalo sheria hii imelielezea ni lile kosa la kufanya ukahaba.
Hili nalo ni kosa la jinai chini ya kifungu cha 12 cha Sheria ya Makosa ya Kujamiiana, ambacho ni marekebisho ya kifungu cha 139 cha Kanuni za Adhabu.
Kuna sababu au visingizio mbalimbali ambavyo watu wengi hasa mijini wanavitaja kama ndiyo sababu zinazosababisha jinai hii kutendeka, lakini ukweli ni kwamba biashara ya ukahaba imeshamiri sana.
Pamoja na sababu au visingizio vinavyotolewa na watu mbalimbali juu ya kufanya biashara hii, lakini katika upande wa sheria, hili ni kosa la jinai na adhabu yake imeanishwa katika kifungu cha 139 ni kifungo kisichopungua miaka 10 jela na faini isiyopungua sh 100,000 na isiyozidi sh 300,000 au vyote faini na kifungo kwa pamoja.
Usafirishaji wa binadamu
Pamoja na makosa yaliyotajwa hapo juu, kuna kosa lililoorodheshwa kama kosa la kusafirisha binadamu.
Hili limetambuliwa chini ya kifungu cha 139A kama kilivyorekebishwa na kifungu cha 14 cha sheria hii.
Ndani ya kifungu hiki , mtu yeyote atakaethibitika kwamba anatangaza, anasaidia au anapigia upatu kununua au kuuza au kubadilishana mtu yeyote kwa ajili ya kupata pesa au malipo mengine, iwe ndani au kwa nia ya kusafirisha mtu huyo nje ya Jamhuri ya Muungano, bila idhini ya wazazi au waangalizi wake; au akipata idhini ya mwanamke mjamzito kwa ajili ya pesa na kumuasili mtoto wa mwanamke huyo ambaye hajazaliwa.
Au anawasaidia wanawake hao kupata ujauzito kwa nia ya kuzaa au kama anahusika na usajili wa vizazi, akijua na bado akaruhusu kutoa taarifa zisizo sahihi juu ya uzazi wa wowote au akisajili taarifa zisizo sahihi, pia atakuwa na hatia ya kutenda kosa la kusafirisha watu na adhabu yake ni kifungo si chini ya miaka 20 na kisichozidi miaka 30 na fidia isiyopungua sh 300,000 au vyote, jela na faini kwa pamoja.
Kiasi hiki hata hivyo, kitaamuliwa na mahakama.
Wednesday, January 19, 2011
Tuungane na Maalim, Balozi Seif wauza 'unga' watafute kazi nyengine wafanye
Na Juma Khamis
NAAMINI pamoja na ugumu wa vita dhidi ya dawa za kulevya unaoelezwa, iwapo tutashikamana kwa dhati Zanzibar tutashinda na kuwaokoa vijana wetu na janga la dawa za kulevya ambalo limeanza kuleta madhara makubwa na kuonesha hatma mbaya Zanzibar.
Viongozi wa Zanzibar waliopita hasa awamu ya sita walijaribu sana kupambana na biashara pamoja na matumizi ya dawa za kulevya, lakini kutokana na vikwazo vuigumu vilivyokuwa vimejitokeza, ikiwemo kukosekana mshikamano miongoni mwa wanajamii na rushwa mafanikio yalikuwa hafifu.
Lakini kwa serikali hii ya awamu ya saba kutokana na misingi iliyojengewa ya umoja mshikamano na maelewano naweza kusema kwamba wafanyabiashara wa dawa za kulevya iwapo tutaamua kwa dhati basi wakatafute kazi nyengine za kufanya mapema, kabla ya kufichuliwa na kukashifika mbele ya jamii.
Turufu kubwa ya ushindi katika vita hivi itakuwa ni uzalendo miongoni mwa wananchi baada ya kuona viongozi wa juu ni mfano mzuri kwao katika kudumisha mshikamano ambao ulikosekana kwa kiasi kikubwa huko nyuma, na zaidi baada ya kuja kwa mfumo wa vyama vingi vya siasa mwaka 1992.
Hivi sasa viongozi wetu wote wajuu namaanisha Rais Dk. Shein, Makamo wa kwanza Maalim Seif na Makamo wa pili wa Rais Balozi Idd imedhihirika kwamba wanafanya kazi kwa pamoja na mashirikiano makubwa hali inayomaanisha mwanzo mwema kuelekea kwenye mafanikio.
Kama ingekuwa mpira wa miguu basi tungesema ushindi upo wazi kwasababu viungo wa timu ni wazuri na wanaona sana, na kilichobakia ni mabeki pamoja na wafungaji kuwa imara kwa vile mchezo tumeshaudhibiti pale kati kati, basi kwanini Idara zilizobakia zizembee.
Umoja kati ya viongozi hao haunashaka kutokana na kauli, lakini na matendo tunayoyaona tokea siku za mwanzo za serikali hii ya awamu ya saba, hali inayomaanisha kumbe tukiamua hakuna cha kutushinda.
Rais Dk. Shein tayari alithibitisha umoja na maelewano ya hali ya juu kati yake na wasaidizi wake hao, pale alipokuwa akihutubia kwenye kilele cha maadhimisho ya mika 47 ya Mapinduzi ya Zanzibar wiki uwanja wa Amaan mbele ya umati mkubwa wa wananchi, viongozi na wawakilishi wa mataifa ya kigeni.
Lakini pia Maalim Seif naye alithibitisha mashirikiano makubwa na ya aina yake kati yake Rais Dk. Shein na Balozi Seif Idd katika hafla nyingi ikiwemo mkutano wa kwanza wa hadhara wa CUF tangu walipojumuika katika serikali ya umoja wa kitaifa huko katika viwanja vya Kibandamaiti.
Tukumbuke kwamba viongozi hao wote watatu wanachukia sana rushwa, uzembe na tamaa mbaya ya kujilimbikizia mali, na wameweka uzalendo wao kwa Zanzibar, hivyo matumaini yetu ni vigumu kwa 'vidudu mtu' kujipenyeza katika ngome hiyo.
Nimewataja Maalim Seif kwasababu afisi yake ndiyo iliyokabidhiwa rungu kupambana na dawa za kulevya, na Balozi Seif Idd ndiye mtendaji mkuu wa shughuli za serikali, wakifanya kazi chini ya Dk. Shein na kwa ufupi ngoma imepata wachezaji.
Kwa vile tumeshadhibiti nafasi za viungo, tuwatake walinzi waetu wa timu hii ambao tunaweza kusema ni polisi, mahakama na taasisi nyengine za ulinzi, usalama na kusimamia haki nao wawe tayari kwa ushindi.
Katika kuktadha huu safu ya wapachika mabao itakuwa ni wanajamii wenyewe, ambao bila shaka wanaishi pamoja na kuwatumikia wauzaji hao wa dawa za kulevya. Vijana wetu wanaathirika sana na dawa hizi za kulevya na watumiaji wanasambaa kwa kasi, leo usijekushangaa ukisikia hata kule nyumbani kwetu kisiwani Tumbatu kuna 'mateja' wa dawa za kulevya..
Tukumbuke kwamba tamaa kwa baadhi ya watendaji wakiwemo baadhi ya Polisi na watendaji wa vyombo vya kutoa haki kama tulivyovitaja hapo juu ni maeneo ambayo yalilega lega sana na maadui kupenya kwa miaka mingi tangu kuja kwa biashara huria nchini kwetu.
Tukio la miaka kadhaa nyuma ambapo tulielezwa kuwa pipi zilizokuwa na dawa za kulevya baadaye ilibainika ulikuwa ni unga wa sembe ni mfano mmoja wapo wa udhaifu katika vyombo vyetu hivi vyenye umuhimu wa kipekee kutokomeza maovu haya.
Wengi tulijiuliza inaama inawezekana mtu kuweka pipi yenye unga wa sembe tumboni kutoka Pakistani hadi ije itolewe Makao Makuu ya Polisi Zanzibar, basi unga wa sembe huo wa Pakistani ni mzuri sana.
Katika mkutano mmoja kati ya wazazi wa Shehia kadhaa za Mji Mkongwe na Mkuu wa Jeshi la Polisi, Said Mwema uliofanyika katika ukumbi wa ofisi za Baraza la Habari (MCT), wakati huo zikiwa mtaa wa Shangani mjini Zanzibar, hofu kuu ya wazazi katika kuwafichua wahusika wakuu wa dawa za kulevya ilikuwa hofu ya kupelekwa majina yao kwa maharamia hao wa mihadarati.
Hofu hii hakiuwa kwa wazazi wa vijana walioathirika na matumizi ya dawa hizo pekee, lakini baadhi ya Msheha katika mji wa Unguja katika mkutano mmoja wa kujadili tatizo la dawa za kulevya mmoja wao alisema 'leo ukimtaja muuzaji wa dawa za kulevya, basi kesho atakufuata nyumbani na kukuonya kwa vitisho vikubwa kwamba utakiona cha moto'.
Kauli za Masheha na wazazi wa Mji Mkongwe kwa kifupi zilimaanisha kwamba miongoni mwa askari Polisi walikuwepo au wapo wanaonufaika na biashara hiyo na wanatumiwa na vigogo hao wa dawa za kulevya.
Kama tulivyogusia katika safu hii wiki iliyopita rushwa, muhali uliopita kiwango na kulindana ndiyo sumu kwa ustawi wa Zanzibar, kwa vile serikali hii imeonesha nia na kwa vitendo kuondoa hali hiyo kwanini wanajamii wote wasitoe wasishirikiane kutauta matatizo yaliyopo.
Tukijipanga kama hivyo na jamii yote kuonesha kuchoshwa na janga hili linalotishia mustakabali wa Zanzibar, dawa za kulevya zitapita wapi kuwafikia vijana. Hivi sasa wenzetu Kenya katika mji wa Mombasa wamefanikiwa sana kufanya 'unga' ni bidhaa adimu katika eneo hilo na vijana wengi walioathirika kwa muda mrefu sasa wanatibiwa katika vituo na wamekuwa na matumaini mapya.
Sote tunaathiriwa na hali ya kukithiri dawa za kulevya Zanzibar, kwa njia moja ama nyengine kama si mwanao, kaka, rafiki, au jirani yako aliyejiingiza kwenye janga hilo, basi utakuwa umeibiwa nyumbani, umekwapuliwa barabarani, au kama hayo yote hayajakukuta basi utakuwa unaishi kwa hofu usijevamiwa na vijana hao iwe njiani au barabarani siku moja.
NAAMINI pamoja na ugumu wa vita dhidi ya dawa za kulevya unaoelezwa, iwapo tutashikamana kwa dhati Zanzibar tutashinda na kuwaokoa vijana wetu na janga la dawa za kulevya ambalo limeanza kuleta madhara makubwa na kuonesha hatma mbaya Zanzibar.
Viongozi wa Zanzibar waliopita hasa awamu ya sita walijaribu sana kupambana na biashara pamoja na matumizi ya dawa za kulevya, lakini kutokana na vikwazo vuigumu vilivyokuwa vimejitokeza, ikiwemo kukosekana mshikamano miongoni mwa wanajamii na rushwa mafanikio yalikuwa hafifu.
Lakini kwa serikali hii ya awamu ya saba kutokana na misingi iliyojengewa ya umoja mshikamano na maelewano naweza kusema kwamba wafanyabiashara wa dawa za kulevya iwapo tutaamua kwa dhati basi wakatafute kazi nyengine za kufanya mapema, kabla ya kufichuliwa na kukashifika mbele ya jamii.
Turufu kubwa ya ushindi katika vita hivi itakuwa ni uzalendo miongoni mwa wananchi baada ya kuona viongozi wa juu ni mfano mzuri kwao katika kudumisha mshikamano ambao ulikosekana kwa kiasi kikubwa huko nyuma, na zaidi baada ya kuja kwa mfumo wa vyama vingi vya siasa mwaka 1992.
Hivi sasa viongozi wetu wote wajuu namaanisha Rais Dk. Shein, Makamo wa kwanza Maalim Seif na Makamo wa pili wa Rais Balozi Idd imedhihirika kwamba wanafanya kazi kwa pamoja na mashirikiano makubwa hali inayomaanisha mwanzo mwema kuelekea kwenye mafanikio.
Kama ingekuwa mpira wa miguu basi tungesema ushindi upo wazi kwasababu viungo wa timu ni wazuri na wanaona sana, na kilichobakia ni mabeki pamoja na wafungaji kuwa imara kwa vile mchezo tumeshaudhibiti pale kati kati, basi kwanini Idara zilizobakia zizembee.
Umoja kati ya viongozi hao haunashaka kutokana na kauli, lakini na matendo tunayoyaona tokea siku za mwanzo za serikali hii ya awamu ya saba, hali inayomaanisha kumbe tukiamua hakuna cha kutushinda.
Rais Dk. Shein tayari alithibitisha umoja na maelewano ya hali ya juu kati yake na wasaidizi wake hao, pale alipokuwa akihutubia kwenye kilele cha maadhimisho ya mika 47 ya Mapinduzi ya Zanzibar wiki uwanja wa Amaan mbele ya umati mkubwa wa wananchi, viongozi na wawakilishi wa mataifa ya kigeni.
Lakini pia Maalim Seif naye alithibitisha mashirikiano makubwa na ya aina yake kati yake Rais Dk. Shein na Balozi Seif Idd katika hafla nyingi ikiwemo mkutano wa kwanza wa hadhara wa CUF tangu walipojumuika katika serikali ya umoja wa kitaifa huko katika viwanja vya Kibandamaiti.
Tukumbuke kwamba viongozi hao wote watatu wanachukia sana rushwa, uzembe na tamaa mbaya ya kujilimbikizia mali, na wameweka uzalendo wao kwa Zanzibar, hivyo matumaini yetu ni vigumu kwa 'vidudu mtu' kujipenyeza katika ngome hiyo.
Nimewataja Maalim Seif kwasababu afisi yake ndiyo iliyokabidhiwa rungu kupambana na dawa za kulevya, na Balozi Seif Idd ndiye mtendaji mkuu wa shughuli za serikali, wakifanya kazi chini ya Dk. Shein na kwa ufupi ngoma imepata wachezaji.
Kwa vile tumeshadhibiti nafasi za viungo, tuwatake walinzi waetu wa timu hii ambao tunaweza kusema ni polisi, mahakama na taasisi nyengine za ulinzi, usalama na kusimamia haki nao wawe tayari kwa ushindi.
Katika kuktadha huu safu ya wapachika mabao itakuwa ni wanajamii wenyewe, ambao bila shaka wanaishi pamoja na kuwatumikia wauzaji hao wa dawa za kulevya. Vijana wetu wanaathirika sana na dawa hizi za kulevya na watumiaji wanasambaa kwa kasi, leo usijekushangaa ukisikia hata kule nyumbani kwetu kisiwani Tumbatu kuna 'mateja' wa dawa za kulevya..
Tukumbuke kwamba tamaa kwa baadhi ya watendaji wakiwemo baadhi ya Polisi na watendaji wa vyombo vya kutoa haki kama tulivyovitaja hapo juu ni maeneo ambayo yalilega lega sana na maadui kupenya kwa miaka mingi tangu kuja kwa biashara huria nchini kwetu.
Tukio la miaka kadhaa nyuma ambapo tulielezwa kuwa pipi zilizokuwa na dawa za kulevya baadaye ilibainika ulikuwa ni unga wa sembe ni mfano mmoja wapo wa udhaifu katika vyombo vyetu hivi vyenye umuhimu wa kipekee kutokomeza maovu haya.
Wengi tulijiuliza inaama inawezekana mtu kuweka pipi yenye unga wa sembe tumboni kutoka Pakistani hadi ije itolewe Makao Makuu ya Polisi Zanzibar, basi unga wa sembe huo wa Pakistani ni mzuri sana.
Katika mkutano mmoja kati ya wazazi wa Shehia kadhaa za Mji Mkongwe na Mkuu wa Jeshi la Polisi, Said Mwema uliofanyika katika ukumbi wa ofisi za Baraza la Habari (MCT), wakati huo zikiwa mtaa wa Shangani mjini Zanzibar, hofu kuu ya wazazi katika kuwafichua wahusika wakuu wa dawa za kulevya ilikuwa hofu ya kupelekwa majina yao kwa maharamia hao wa mihadarati.
Hofu hii hakiuwa kwa wazazi wa vijana walioathirika na matumizi ya dawa hizo pekee, lakini baadhi ya Msheha katika mji wa Unguja katika mkutano mmoja wa kujadili tatizo la dawa za kulevya mmoja wao alisema 'leo ukimtaja muuzaji wa dawa za kulevya, basi kesho atakufuata nyumbani na kukuonya kwa vitisho vikubwa kwamba utakiona cha moto'.
Kauli za Masheha na wazazi wa Mji Mkongwe kwa kifupi zilimaanisha kwamba miongoni mwa askari Polisi walikuwepo au wapo wanaonufaika na biashara hiyo na wanatumiwa na vigogo hao wa dawa za kulevya.
Kama tulivyogusia katika safu hii wiki iliyopita rushwa, muhali uliopita kiwango na kulindana ndiyo sumu kwa ustawi wa Zanzibar, kwa vile serikali hii imeonesha nia na kwa vitendo kuondoa hali hiyo kwanini wanajamii wote wasitoe wasishirikiane kutauta matatizo yaliyopo.
Tukijipanga kama hivyo na jamii yote kuonesha kuchoshwa na janga hili linalotishia mustakabali wa Zanzibar, dawa za kulevya zitapita wapi kuwafikia vijana. Hivi sasa wenzetu Kenya katika mji wa Mombasa wamefanikiwa sana kufanya 'unga' ni bidhaa adimu katika eneo hilo na vijana wengi walioathirika kwa muda mrefu sasa wanatibiwa katika vituo na wamekuwa na matumaini mapya.
Sote tunaathiriwa na hali ya kukithiri dawa za kulevya Zanzibar, kwa njia moja ama nyengine kama si mwanao, kaka, rafiki, au jirani yako aliyejiingiza kwenye janga hilo, basi utakuwa umeibiwa nyumbani, umekwapuliwa barabarani, au kama hayo yote hayajakukuta basi utakuwa unaishi kwa hofu usijevamiwa na vijana hao iwe njiani au barabarani siku moja.
Hili la uharibifu wa mazingira lahitaji hatua za haraka kumalizwa
Na Juma Khamis
UHIFADHI wa mazingira ni moja ya hatua muhimu kutokana na kuwa rasilimali ardhi ndio nguzo kuu katika maendeleo ya nchi mbalimbali kote ulimwenguni.
Ili nchi iendelee, ardhi imepewa kipaumbele kwa kuwa watu waliopo wanahitaji rasilimali hiyo kwa shughuli mbalimbali zikiwemo ujenzi, kukata miti kwa ajili ya kuni, makaa, chokaa, uchimbaji mchanga na nyenginezo nyingi zenye umuhimu kwa mwanadamu.
Eneo kuu la mazingira nalo ni ardhi tunayoishi. Ardhi ni eneo ambalo haliongezeki huwa linapungua siku hadi siku kutokana na kukosekana mpangalio madhubuti wa udhibiti na mipango ya ardhi iliyojengeka kisheria, ukosekanaji wa hayo ni janga kwenye taifa lolote lile na hili ndilo linaloendelea hivi sasa visiwani.
Kutokana na umuhimu huo, kwa Zanzibar kadiri siku zinavyokwenda maisha yamekuwa yakikua kwa kasi na ongezeko la watu ni sababu ya shughuli zote hizo kuongezeka kiasi cha kwamba sasa imeonekana ardhi imekuwa ikitumiwa vibaya na kusababisha uharibifu wa mazingira hadi hali hii kuitwa janga la kimazingira.
Janga la kimazingira limesababishwa na watu kutokuwa makini katika matumizi ya ardhi. Hali imekuwa si ya kuridhisha kiasi cha kwamba maeneo mengi yamekuwa hatarini na mmong’onyoko wa ardhi kutokana na shughuli za uchimbaji mchanga kiholela.
Maeneo yaliyotembelewa hivi karibuni na kushuhudiwa na watu mbalimbali wakiwemo viongozi wa serikali ni jambo la kushangaza kuona bado jamii haijaelewa madhara ya uharibifu wa mazingira.
Kuna umuhimu mkubwa wa kutolewa elimu ya uhifadhi wa Mazingira. Biashara ya utalii haiwezi kukua bila ya kuwepo mandhari nzuri ya kuvutia, kwani wageni au watalii wengi, wanaotembelea katika Visiwa vya Zanzibar wanataraji kujionea mazingira halisi ili iwe kama zawadi ya kusimulia wafikapo makwao.
Hebu fikiria, iwapo kila siku tutaendelea kuchafua mazingira ya fukwe na bahari pamoja na kuchimba mchanga ni nini athari yake, kama si mmong’onyoko wa fukwe na hatimae hata hayo majengo ya Makumbusho yanayowavutia watalii, yanaweza kuathiriwa na majanga yatokanayo na bahari tusipokuwa makini katika kuyaenzi mazingira yetu.
Lazima ziwepo jitihada za makusudi za uelimishaji wa umuhimu wa uhifadhi wa Mazingira kwa kuwekewa mikakati ya uzuiaji uchimbaji mchanga kiholela. Kuna uhusiano wa mazingira na shughuli za kiuchumi, hasa biashara ya uuzaji mchanga.
Sheria zinapaswa kuchukuliwa kutokana na hali ya kwamba tayari miongozo ya maeneo maalum ya uchimbaji ipo na kuelekeza kiwango kinachofaa kuacha uchimbaji mchanga katika eneo husika.
Hili la kuendelea kuharibiwa mazingira na kufanyiwa uchunguzi wa kina ni lakutia moyo kwani endapo hatua za ziada hazitachukuliwa, tabia ya uharibifu wa mazingira inaweza kuleta madhara hapo baadae.
Katika jitihada zake za kuyanusuru mazingira, Idara ya Mazingira Zanzibar mwaka jana ilisimamisha uchimbaji wa mchanga wa pwani katika Hoteli ya kitalii ya Uroa Bay Beach Resort iliyopo Uroa Wilaya ya Kati Unguja.
Licha ya juhudi hizo na kutolewa taarifa mbalimbali za kuwataka wananchi wasichimbe mchanga katika ameneo hayo, tatizo limekuwa likiendelea katika maeneo mbalimbali ya ukanda wa pwani.
Watafiti wa mazingira ulimwenguni, wamekuwa wakisisitiza umuhimu wa utunzaji wa mazingira pamoja na kutaka umma uelewe au ujiepushe na uharibifu wa mazingira hasa katika maeneo ya bahari na pwani.
Lengo likiwa ni kuboresha biashara ya utalii na kuwavutia wageni wa nje na ndani kwa kufuata mfumo wa utunzaji wa mazingira (Ecotourism) katika maeneo ya pwani ya Bahari ya Hindi Ukanda wa Zanzibar.
Licha ya uchimbaji mchanga kiholela , upandaji wa miti ni moja ya hatua muhimu katika kuhifadhi mazingira ya pwani jambo ambalo limekuwa likizembewa na kusababisha fukwe kadhaa kupoteza haiba yake.
Juhudi za pamoja ni njia pekee itakayosaidia kuwafichua wanaokwenda kinyume na wanaharakati wamazingira. Aidha wakaazi wa maeneo ambayo uharibifu wa mazingira unafanyika wanapaswa kutoa ushirikiano kwa kutoa taarifa katika vyombo husika ili kunusuru makaazi yao na janga la kimazingira.
Katika hatua nyengine, kikao cha baraza la wawakilishi ambacho kinaendelea, kinapaswa kujadili uimarishwaji wa utunzaji wa mazingira kwa kupitishwa sheria zinazofaa ili kuwabana wale wote wanaokwenda kinyume na taratibu zilizopo sasa.
Mazingira yanayotunzwa hususan katika ukanda wa pwani huwa ni kivutio kikuu kwa wenyeji, wageni na hata viumbe vya bahari ambavyo hutumia kwa kutagia.
Tuyatunze mazingira yetu kwa manufaa ya kuvinusuru visiwa vyetu na janga la kimazingira na kudumisha sekta ya utalii ili kuimarisha uchumi sambamba na kuharakisha maendeleo ya wananchi waliowanyonge.
UHIFADHI wa mazingira ni moja ya hatua muhimu kutokana na kuwa rasilimali ardhi ndio nguzo kuu katika maendeleo ya nchi mbalimbali kote ulimwenguni.
Ili nchi iendelee, ardhi imepewa kipaumbele kwa kuwa watu waliopo wanahitaji rasilimali hiyo kwa shughuli mbalimbali zikiwemo ujenzi, kukata miti kwa ajili ya kuni, makaa, chokaa, uchimbaji mchanga na nyenginezo nyingi zenye umuhimu kwa mwanadamu.
Eneo kuu la mazingira nalo ni ardhi tunayoishi. Ardhi ni eneo ambalo haliongezeki huwa linapungua siku hadi siku kutokana na kukosekana mpangalio madhubuti wa udhibiti na mipango ya ardhi iliyojengeka kisheria, ukosekanaji wa hayo ni janga kwenye taifa lolote lile na hili ndilo linaloendelea hivi sasa visiwani.
Kutokana na umuhimu huo, kwa Zanzibar kadiri siku zinavyokwenda maisha yamekuwa yakikua kwa kasi na ongezeko la watu ni sababu ya shughuli zote hizo kuongezeka kiasi cha kwamba sasa imeonekana ardhi imekuwa ikitumiwa vibaya na kusababisha uharibifu wa mazingira hadi hali hii kuitwa janga la kimazingira.
Janga la kimazingira limesababishwa na watu kutokuwa makini katika matumizi ya ardhi. Hali imekuwa si ya kuridhisha kiasi cha kwamba maeneo mengi yamekuwa hatarini na mmong’onyoko wa ardhi kutokana na shughuli za uchimbaji mchanga kiholela.
Maeneo yaliyotembelewa hivi karibuni na kushuhudiwa na watu mbalimbali wakiwemo viongozi wa serikali ni jambo la kushangaza kuona bado jamii haijaelewa madhara ya uharibifu wa mazingira.
Kuna umuhimu mkubwa wa kutolewa elimu ya uhifadhi wa Mazingira. Biashara ya utalii haiwezi kukua bila ya kuwepo mandhari nzuri ya kuvutia, kwani wageni au watalii wengi, wanaotembelea katika Visiwa vya Zanzibar wanataraji kujionea mazingira halisi ili iwe kama zawadi ya kusimulia wafikapo makwao.
Hebu fikiria, iwapo kila siku tutaendelea kuchafua mazingira ya fukwe na bahari pamoja na kuchimba mchanga ni nini athari yake, kama si mmong’onyoko wa fukwe na hatimae hata hayo majengo ya Makumbusho yanayowavutia watalii, yanaweza kuathiriwa na majanga yatokanayo na bahari tusipokuwa makini katika kuyaenzi mazingira yetu.
Lazima ziwepo jitihada za makusudi za uelimishaji wa umuhimu wa uhifadhi wa Mazingira kwa kuwekewa mikakati ya uzuiaji uchimbaji mchanga kiholela. Kuna uhusiano wa mazingira na shughuli za kiuchumi, hasa biashara ya uuzaji mchanga.
Sheria zinapaswa kuchukuliwa kutokana na hali ya kwamba tayari miongozo ya maeneo maalum ya uchimbaji ipo na kuelekeza kiwango kinachofaa kuacha uchimbaji mchanga katika eneo husika.
Hili la kuendelea kuharibiwa mazingira na kufanyiwa uchunguzi wa kina ni lakutia moyo kwani endapo hatua za ziada hazitachukuliwa, tabia ya uharibifu wa mazingira inaweza kuleta madhara hapo baadae.
Katika jitihada zake za kuyanusuru mazingira, Idara ya Mazingira Zanzibar mwaka jana ilisimamisha uchimbaji wa mchanga wa pwani katika Hoteli ya kitalii ya Uroa Bay Beach Resort iliyopo Uroa Wilaya ya Kati Unguja.
Licha ya juhudi hizo na kutolewa taarifa mbalimbali za kuwataka wananchi wasichimbe mchanga katika ameneo hayo, tatizo limekuwa likiendelea katika maeneo mbalimbali ya ukanda wa pwani.
Watafiti wa mazingira ulimwenguni, wamekuwa wakisisitiza umuhimu wa utunzaji wa mazingira pamoja na kutaka umma uelewe au ujiepushe na uharibifu wa mazingira hasa katika maeneo ya bahari na pwani.
Lengo likiwa ni kuboresha biashara ya utalii na kuwavutia wageni wa nje na ndani kwa kufuata mfumo wa utunzaji wa mazingira (Ecotourism) katika maeneo ya pwani ya Bahari ya Hindi Ukanda wa Zanzibar.
Licha ya uchimbaji mchanga kiholela , upandaji wa miti ni moja ya hatua muhimu katika kuhifadhi mazingira ya pwani jambo ambalo limekuwa likizembewa na kusababisha fukwe kadhaa kupoteza haiba yake.
Juhudi za pamoja ni njia pekee itakayosaidia kuwafichua wanaokwenda kinyume na wanaharakati wamazingira. Aidha wakaazi wa maeneo ambayo uharibifu wa mazingira unafanyika wanapaswa kutoa ushirikiano kwa kutoa taarifa katika vyombo husika ili kunusuru makaazi yao na janga la kimazingira.
Katika hatua nyengine, kikao cha baraza la wawakilishi ambacho kinaendelea, kinapaswa kujadili uimarishwaji wa utunzaji wa mazingira kwa kupitishwa sheria zinazofaa ili kuwabana wale wote wanaokwenda kinyume na taratibu zilizopo sasa.
Mazingira yanayotunzwa hususan katika ukanda wa pwani huwa ni kivutio kikuu kwa wenyeji, wageni na hata viumbe vya bahari ambavyo hutumia kwa kutagia.
Tuyatunze mazingira yetu kwa manufaa ya kuvinusuru visiwa vyetu na janga la kimazingira na kudumisha sekta ya utalii ili kuimarisha uchumi sambamba na kuharakisha maendeleo ya wananchi waliowanyonge.
Thursday, August 12, 2010
Wabunge, Wawakilishi twambieni mtafanya nini kupunguza mimba kwa wanafunzi wa kike?
SKULI za awali, msingi na sekondari sasa zimeenea kila kona ya Zanzibar.
Wazanzibari wameitikiwa kwa vitendo wito wa serikali wa kuwataka kuanzisha skuli katika maeneo yao huku serikali nayo ikiunga mkono kwa upande wake lengo ni kukidhi mahitaji ya wanafunzi hasa kutokana na kuwepo idadi kubwa ya wanafunzi wanaomaliza skuli za msingi na kuhitaji kuingia sekondari.
Sitaki kuzungumzia yote, leo hii nachagua tatizo moja tu ambalo ni wanafunzi wengi wa kike kupata ujauzito na hivyo kulazimika kukatisha masomo.
Kwa mujibu wa takwimu za Wizara ya Elimu na Mafunzo ya Amali (2010), kila mwaka kiasi cha wanafunzi 50 wa kike hukatisha masomo kutokana na kupewa ujauzito, hali ambayo huwafanya wanafunzi kufuta kabisa ndoto zao za kujiimarisha katika maisha yao ya baadae na kuendelea kuwa tegemezi.
Inawezekana tatizo hili limekuwa kubwa zaidi kutokana na kuachiwa walimu na wazee peke yao, huku wabunge, wawakilishi na madiwani ambao wana wajibu mkubwa wa kusimamia skuli hizi kwa mambo yote ya kulea wanafunzi wanaosoma, wakilipa kisogo tatizo hili.
Wao wamezigeuza skuli kama sehemu ya mradi wa kupata kura za wananchi wa maeneo hayo mara uchaguzi unapokaribia.
Nasema hivyo kwa vile mwanasiasa anapopata fursa ya kwenda kutembelea skuli, anapeleka tu msaada wa mabati au saruji, ili aweke kwenye orodha ya mambo aliyoyafanya wakati wa uongozi wake, lakini hawatengi muda wa kuzungumza na wanafunzi mara wanapotembelea skuli hizo.
Wengi wanakwenda kutoa msaada ilimradi waonekane wamefanya mambo mengi kusaidia skuli zilizo katika majimbo yao, wakisahau kwamba kumbe wanafunzi wanajitaji msaada mkubwa zaidi wa kupewa elimu ya kujitambua kutoka kwa viongozi wao.
Kwa bahato nzuri nimekuwa nikipata fursa ya kuzungumza na baadhi ya wanafunzi na kuwauliza kama wamewahi angalau kukaa na Wawakilishi wao, Wabunge au Madiwani kuzungumzia matatizo yao, wengi walikiri kuwa hawajawahi.
Wanafunzi wengine hawafahamu hata majina ya wabunge, wawakilishi na madiwani wao na wengine hata sura zao.
Hii ni ishara kuwa licha ya wanasiasa kudai kuwa wanatembelea skuli zao; lakini hawatoi fursa ya kuzungumza na wanafunzi.
Hali hii imefanya hata ukizungumza na wabunge, wawakilishi na madiwani licha ya kujigamba kutembelea skuli hizo, lakini hawana takwimu sahihi za idadi ya wanafunzi wanaoacha shule kwa sababu ya ujauzito.
Kinakera zaidi i kwa diwani ambaye anashughulika na skuli moja pengine kwenye wadi yake, naye hana takwimu za wanafunzi wanaokatisha masomo kwa tatizo la mimba katika skuli yake.
Hii ni kwa sababu diwani akienda kwenye skuli jambo la maana analoona ni kusimamia ujenzi wa nyumba ya mwalimu au kuangalia ujenzi wa vyumba vya madarasa na kama wazazi wametoa mchango kwa ajili ya ujenzi wa darasa au nyumba ya mwalimu.
Hii ni kazi nzuri wanayofanya wanasiasa wetu majimboni, lakini kinachochefua ni kuona viongozi hawa ambao tumewapa dhamana ya kutuongoza, wanaonekana hawajali tatizo la wanafunzi ambao wanakatisha masomo kwa ujauzito.
Hii ina maana kuwa kitendo cha viongozi hawa wa kisiasa kutokerwa na tatizo hili la wanafunzi kupata ujauzito, ndicho kinachofanya wasisumbuke kuzungumzia suala hilo.
Tabia hii ya wanasiasa wetu kutofanya suala la mimba kuwa ajenda yao ya kisiasa, limefanya tatizo hili kuongezeka na iwapo hali hii ikiachwa iendelee, wanafunzi wengi wa kike wanaofaulu hawatamaliza masomo yao.
Ni wakati muafaka sasa, kwamba suala hili liwe ajenda ya wanasiasa, wayaone matatizo mengi yanayowafanya wanafunzi hawa wapate ujauzito ili waweze kuyashughulikia.
Bila kufanya hivyo matatizo yanayochangia wanafunzi hao kupata ujauzito, yataendelea kuwepo na idadi ya wanaopata ujauzito itaongezeka.
Naomba wagombea watakaopitishwa na vyama vyao kugombea, Ubunge, Uwakilishi na Udiwani waliingize kwenye ajenda suala hili ili kuokoa watoto hawa wa kike wasikatishe masomo.
Watwambie wakati wa kampeni watafanya nini kupunguza au kulimaliza tatizo hili linalozikabili skuli nyingi za kata.
Ingawa kwa upande wake serikali kuu, imechukua juhudi za makusudi kuhakikisha wanafunzi wanaokatisha masomo kwa ujauzito wanarejea skuli baada ya kujifungua, utekelezaji wa sera hii mihimu kuwekewa msisitizo ili kuhakikishwa wanafunzi wa kike wanapata fursa sawa ya elimu na wanaume.
Tunaamini kwa pamoja tunaweza kuliweka tatizo la mimba kwa wanafunzi kuwa ajenda muhimu kwa jamii yetu.
Wazanzibari wameitikiwa kwa vitendo wito wa serikali wa kuwataka kuanzisha skuli katika maeneo yao huku serikali nayo ikiunga mkono kwa upande wake lengo ni kukidhi mahitaji ya wanafunzi hasa kutokana na kuwepo idadi kubwa ya wanafunzi wanaomaliza skuli za msingi na kuhitaji kuingia sekondari.
Sitaki kuzungumzia yote, leo hii nachagua tatizo moja tu ambalo ni wanafunzi wengi wa kike kupata ujauzito na hivyo kulazimika kukatisha masomo.
Kwa mujibu wa takwimu za Wizara ya Elimu na Mafunzo ya Amali (2010), kila mwaka kiasi cha wanafunzi 50 wa kike hukatisha masomo kutokana na kupewa ujauzito, hali ambayo huwafanya wanafunzi kufuta kabisa ndoto zao za kujiimarisha katika maisha yao ya baadae na kuendelea kuwa tegemezi.
Inawezekana tatizo hili limekuwa kubwa zaidi kutokana na kuachiwa walimu na wazee peke yao, huku wabunge, wawakilishi na madiwani ambao wana wajibu mkubwa wa kusimamia skuli hizi kwa mambo yote ya kulea wanafunzi wanaosoma, wakilipa kisogo tatizo hili.
Wao wamezigeuza skuli kama sehemu ya mradi wa kupata kura za wananchi wa maeneo hayo mara uchaguzi unapokaribia.
Nasema hivyo kwa vile mwanasiasa anapopata fursa ya kwenda kutembelea skuli, anapeleka tu msaada wa mabati au saruji, ili aweke kwenye orodha ya mambo aliyoyafanya wakati wa uongozi wake, lakini hawatengi muda wa kuzungumza na wanafunzi mara wanapotembelea skuli hizo.
Wengi wanakwenda kutoa msaada ilimradi waonekane wamefanya mambo mengi kusaidia skuli zilizo katika majimbo yao, wakisahau kwamba kumbe wanafunzi wanajitaji msaada mkubwa zaidi wa kupewa elimu ya kujitambua kutoka kwa viongozi wao.
Kwa bahato nzuri nimekuwa nikipata fursa ya kuzungumza na baadhi ya wanafunzi na kuwauliza kama wamewahi angalau kukaa na Wawakilishi wao, Wabunge au Madiwani kuzungumzia matatizo yao, wengi walikiri kuwa hawajawahi.
Wanafunzi wengine hawafahamu hata majina ya wabunge, wawakilishi na madiwani wao na wengine hata sura zao.
Hii ni ishara kuwa licha ya wanasiasa kudai kuwa wanatembelea skuli zao; lakini hawatoi fursa ya kuzungumza na wanafunzi.
Hali hii imefanya hata ukizungumza na wabunge, wawakilishi na madiwani licha ya kujigamba kutembelea skuli hizo, lakini hawana takwimu sahihi za idadi ya wanafunzi wanaoacha shule kwa sababu ya ujauzito.
Kinakera zaidi i kwa diwani ambaye anashughulika na skuli moja pengine kwenye wadi yake, naye hana takwimu za wanafunzi wanaokatisha masomo kwa tatizo la mimba katika skuli yake.
Hii ni kwa sababu diwani akienda kwenye skuli jambo la maana analoona ni kusimamia ujenzi wa nyumba ya mwalimu au kuangalia ujenzi wa vyumba vya madarasa na kama wazazi wametoa mchango kwa ajili ya ujenzi wa darasa au nyumba ya mwalimu.
Hii ni kazi nzuri wanayofanya wanasiasa wetu majimboni, lakini kinachochefua ni kuona viongozi hawa ambao tumewapa dhamana ya kutuongoza, wanaonekana hawajali tatizo la wanafunzi ambao wanakatisha masomo kwa ujauzito.
Hii ina maana kuwa kitendo cha viongozi hawa wa kisiasa kutokerwa na tatizo hili la wanafunzi kupata ujauzito, ndicho kinachofanya wasisumbuke kuzungumzia suala hilo.
Tabia hii ya wanasiasa wetu kutofanya suala la mimba kuwa ajenda yao ya kisiasa, limefanya tatizo hili kuongezeka na iwapo hali hii ikiachwa iendelee, wanafunzi wengi wa kike wanaofaulu hawatamaliza masomo yao.
Ni wakati muafaka sasa, kwamba suala hili liwe ajenda ya wanasiasa, wayaone matatizo mengi yanayowafanya wanafunzi hawa wapate ujauzito ili waweze kuyashughulikia.
Bila kufanya hivyo matatizo yanayochangia wanafunzi hao kupata ujauzito, yataendelea kuwepo na idadi ya wanaopata ujauzito itaongezeka.
Naomba wagombea watakaopitishwa na vyama vyao kugombea, Ubunge, Uwakilishi na Udiwani waliingize kwenye ajenda suala hili ili kuokoa watoto hawa wa kike wasikatishe masomo.
Watwambie wakati wa kampeni watafanya nini kupunguza au kulimaliza tatizo hili linalozikabili skuli nyingi za kata.
Ingawa kwa upande wake serikali kuu, imechukua juhudi za makusudi kuhakikisha wanafunzi wanaokatisha masomo kwa ujauzito wanarejea skuli baada ya kujifungua, utekelezaji wa sera hii mihimu kuwekewa msisitizo ili kuhakikishwa wanafunzi wa kike wanapata fursa sawa ya elimu na wanaume.
Tunaamini kwa pamoja tunaweza kuliweka tatizo la mimba kwa wanafunzi kuwa ajenda muhimu kwa jamii yetu.
Michango, misaada kwa wagombea na vyama vya siasa isitolewe wakati wa kampeni
Taarifa ya gharama itakayotolewa na mgombea, kwa madhumuni ya sheria hii, na pasipokuwa na sababu nyegine itachukuliwa kuwa ni ushahidi unaotosha kuwa mgombea amewasilisha taarifa ya fedha kwa Katibu wa Chama wa Wilaya au Katibu Mkuu atatoa hati ya uthibitisho kuwa mgombea huyo ametekeleza sheria.
Kwa kuzingatia umuhimu wa shreia hii, michango ya hiyari na zawadi zinazotolewa kwa chama na wagombea inataka pawepo na uwazi katika utoaji wake.
Sheria inaeleza kwamba kila chama cha siasa kilichopokea michango inayozidi shilingi milioni moja kutoka kwa mchangiaji binafsi au shilingi milioni mbili kutoka kwa taasisi kitoe taarifa kwa Msajili wa Vyama vya Siasa kwa kujaza fomu maalum.
Sheria pia inataka fedha hizo zihifadhiwe katika hesabu ya benki (account) maalum itakayofunguliwa kwa ajili hiyo.
Fedha hizo zitalipwa na kutumika kutoka account hiyo, kama ilivyoelezwa na sheria hii katika kifungu cha 11(1).
Sheria pia inafafanua utaratibu wa vyama au wagombea kupata misaada kutoka nje ya nchi.
Sheria inazuia michango na misaada hiyo isitolewe wakati wa kampeni.
Inaruhusu Vyama vya Siasa au wagombea kupokea misaada kutoka nje ya nchi siku tisini (90) kabla ya uchaguzi mkuu au siku thelathini (30) kabla ya uchaguzi mdogo.
Pia inataka kuwepo uwazi na taarifa itolewe kwa Msajili wa Vyama vya Siasa.
Uwajibikaji wa Asasi zisizo za Kiserikali
Sheria hii inaweka pia sharti la uwajibikaji kwa taasisi zisizo za kiserikali, vikundi vya kidini au vikundi vya kijamii ambavyo, kwa madhumuni ya uchaguzi vingependa kushiriki kwa:
(a) Uhamasishaji au
(b) Kuelimisha jamii katika mwenendo wa kampeni za uchaguzi. Vikundi hivi vinatakiwa kutoa taarifa kwa Msajili wa Vyama vya Siasa kuhusu gharama zilizotumika katika uchaguzi ndani ya siku tisini (90) baada ya uchaguzi.
Pia sheria inaeleza kuwa taasisi hizi au vikundi vya kijamii hivyo, havitaruhusiwa kutumia gharama zaidi ya kiwango kilichoanishwa katika kanuni.
Hivyo basi taasisi za kiraia, taasisi za kidini au taasisi za kijamii itakayaohusika katika kuchangia shughuli za uchaguzi inayo wajibu wa kutunza taarifa za fedha zinazoelezea mapato na matumizi hayo.
Viwango vya gharama za uchaguzi
Sheria ya gharama za uchaguzi inaweka utaratibu wa kudhibiti gharama za uchaguzi kwa kumpa mamlaka Waziri mwenye dhamana kuweka viwango vya gharama za uchaguzi.
Viwango hivyo vimezingatia, tofauti ya majimbo, idadi ya watu, aina ya wagombea pamoja na miundombinu.
Kwa mfano, kwa wagombea Ubunge kiwango cha chini ni milioni 30, wakati kiwango cha juu ni milioni 80 na viti maalum isioyozidini shilingi milioni 10.
Hivyo basi chama au mgombea atakayevuka kiwango kilichowekwa lazima atoe maelezo ya kuridhisha bila kufanya hivyo atakuwa ametenda kosa.
Lengo ni kujenga nidhamu na usawa miongoni mwa vyama vya siasa na wagombea katika uchaguzi.
Mgawanyo wa matumizi baina ya Chama na mgombea
Sheria ya gharama za uchaguzi katika kifungu cha 17(1) kinaruhusu mgawanyo wa gharama za uchaguzi zilizotumika na mgombea mwenyewe na zile ambazo chama cha siasa kimetumia kumtangaza mgombea pamoja na mikutano yote; kwa hali hiyo chama kitafanya mambo yafuatayo.
a) Kuweka mgawanyo ulio wazi baina ya matumizi ya mgombea kadiri itakavyowezekana na yale yaliyoyofanywa na chama.
b) Ndani ya siku 30 baada ya kupiga kura chama kitamfahamisha mgombea kiasi cha gharama kilichogawanywa ambacho kitakuwa ni sehemu ya gharama za uchaguzi za mgombea.
Kwa kuzingatia umuhimu wa shreia hii, michango ya hiyari na zawadi zinazotolewa kwa chama na wagombea inataka pawepo na uwazi katika utoaji wake.
Sheria inaeleza kwamba kila chama cha siasa kilichopokea michango inayozidi shilingi milioni moja kutoka kwa mchangiaji binafsi au shilingi milioni mbili kutoka kwa taasisi kitoe taarifa kwa Msajili wa Vyama vya Siasa kwa kujaza fomu maalum.
Sheria pia inataka fedha hizo zihifadhiwe katika hesabu ya benki (account) maalum itakayofunguliwa kwa ajili hiyo.
Fedha hizo zitalipwa na kutumika kutoka account hiyo, kama ilivyoelezwa na sheria hii katika kifungu cha 11(1).
Sheria pia inafafanua utaratibu wa vyama au wagombea kupata misaada kutoka nje ya nchi.
Sheria inazuia michango na misaada hiyo isitolewe wakati wa kampeni.
Inaruhusu Vyama vya Siasa au wagombea kupokea misaada kutoka nje ya nchi siku tisini (90) kabla ya uchaguzi mkuu au siku thelathini (30) kabla ya uchaguzi mdogo.
Pia inataka kuwepo uwazi na taarifa itolewe kwa Msajili wa Vyama vya Siasa.
Uwajibikaji wa Asasi zisizo za Kiserikali
Sheria hii inaweka pia sharti la uwajibikaji kwa taasisi zisizo za kiserikali, vikundi vya kidini au vikundi vya kijamii ambavyo, kwa madhumuni ya uchaguzi vingependa kushiriki kwa:
(a) Uhamasishaji au
(b) Kuelimisha jamii katika mwenendo wa kampeni za uchaguzi. Vikundi hivi vinatakiwa kutoa taarifa kwa Msajili wa Vyama vya Siasa kuhusu gharama zilizotumika katika uchaguzi ndani ya siku tisini (90) baada ya uchaguzi.
Pia sheria inaeleza kuwa taasisi hizi au vikundi vya kijamii hivyo, havitaruhusiwa kutumia gharama zaidi ya kiwango kilichoanishwa katika kanuni.
Hivyo basi taasisi za kiraia, taasisi za kidini au taasisi za kijamii itakayaohusika katika kuchangia shughuli za uchaguzi inayo wajibu wa kutunza taarifa za fedha zinazoelezea mapato na matumizi hayo.
Viwango vya gharama za uchaguzi
Sheria ya gharama za uchaguzi inaweka utaratibu wa kudhibiti gharama za uchaguzi kwa kumpa mamlaka Waziri mwenye dhamana kuweka viwango vya gharama za uchaguzi.
Viwango hivyo vimezingatia, tofauti ya majimbo, idadi ya watu, aina ya wagombea pamoja na miundombinu.
Kwa mfano, kwa wagombea Ubunge kiwango cha chini ni milioni 30, wakati kiwango cha juu ni milioni 80 na viti maalum isioyozidini shilingi milioni 10.
Hivyo basi chama au mgombea atakayevuka kiwango kilichowekwa lazima atoe maelezo ya kuridhisha bila kufanya hivyo atakuwa ametenda kosa.
Lengo ni kujenga nidhamu na usawa miongoni mwa vyama vya siasa na wagombea katika uchaguzi.
Mgawanyo wa matumizi baina ya Chama na mgombea
Sheria ya gharama za uchaguzi katika kifungu cha 17(1) kinaruhusu mgawanyo wa gharama za uchaguzi zilizotumika na mgombea mwenyewe na zile ambazo chama cha siasa kimetumia kumtangaza mgombea pamoja na mikutano yote; kwa hali hiyo chama kitafanya mambo yafuatayo.
a) Kuweka mgawanyo ulio wazi baina ya matumizi ya mgombea kadiri itakavyowezekana na yale yaliyoyofanywa na chama.
b) Ndani ya siku 30 baada ya kupiga kura chama kitamfahamisha mgombea kiasi cha gharama kilichogawanywa ambacho kitakuwa ni sehemu ya gharama za uchaguzi za mgombea.
Wednesday, July 28, 2010
Mgombea anaweza kutumia gharama zake mwenyewe wakati wa kampeni
Na Juma Khamis
KWA muda mrefu, Tanzania haikuwa na mfumo maalum wa kusimamia na kuratibu gharama za uchaguzi kwa gombea wa vyama vya siasa.
Katika uchaguzi wa mwaka 2010, kumekuwepo na mawazo na pia kujengeka utamaduni kwamba uongozi unaweza kununuliwa kwa fedha.
Tofauti za uwezo wa wagombea zimekuwa kubwa kiasi ambacho wananchi hawapati fursa ya kuchagua viongozi wanaowataka badala yake wale wenye fedha tu ndio wanachaguliwa kwa sababu ya fedha zao.
Baada ya kuona hali hiyo, serikali ya Tanzania iliona iko haja ya kuimarisha demokrasia ya uchaguzi kwa kuhakikisha kwamba kunakuwepo mazingira yaliyo salama na sawa kwa wagombea wakati wa uchaguzi ili kuweza kupata viongozi wenye uwezo wa kuongoza na kuwatumikia wananchi kwa ushawishi wa sera ya vyama vyao na sio fedha.
Katika kutimiza dhamira hiyo, serikali iliamua kutunga sheria ya gharama za uchaguzi namba 6 ya mwaka 2010 iliyopitishwa na Bunge Februari 11, 2010.
Hata hivyo, kwa kuwa sheria hii bado haijarasimishwa na Baraza la Wawakilishi kutumika katika mamlaka ya Zanzibar, haitakuwa na meno ya kuuma (haitafanya kazi) kwa nafasi za Urais wa Zanzibar, Uwakilishi na Udiwani, badala yake itatumika kwa nafasi ya Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na Bunge (ingawa sheria ya uchaguzi kwa Wabunge wa Zanzibar inasimamiwa na sheria ya Uchaguzi ya Zanzibar nambari 11 ya mwaka 1984).
Lengo la sheria hii ni kuutambua kisheria mchakato wa uteuzi wa wagombea ndani ya vyama vya siasa kuanzia ngazi ya kura za maoni na kusimamisha wagombea.
Kuweka utaratibu wa kisheria utakaosimamia na kuratibu mapato na kudhibiti matumizi pamoja na gharama za uchaguzi kwa vyama vya siasa na wagombea.
Kuweka viwango kwa matumizi na gharama za uchaguzi; kuweka utaratibu utakaosimamia mapato na matumizi ya vyama vya siasa ikiwa ni pamoja na zawadi, misaada na michango itakayotolewa na wagombea au wahisani wakati wa kampeni za uchaguzi.
Kudhibiti michango na zawadi kutoka nje, kuweka utaraibu na mfumo wa uwajibikaji wa mapato na matumizi ya fedha za uchaguzi kwa upande wa vyama vya siasa na wagombea na kuainisha adhabu kwa watakaokiuka masharti yaliyowekwa na sheria yenyewe.
Nini gharama za uchaguzi?
Gharama za uchaguzi maana yake ni fedha zote ambazo zimetumika au gharama zote zilizotumika kwa ajili ya kuendesha au kusimamia kura za maoni, kampeni za uchaguzi na uchaguzi kwa chama cha siasa, mgombea na serikali. Hii imeelezwa kwa kina katika kifungu cha 7(1) cha sheria ya gharama za uchaguzi.
Kwa hivyo, gharama ni matumizi yote yatakayohusika wakati wa kura za maoni ambayo yatakuwa yamegharamiwa na chama cha siasa, matumizi au gharama zozote zitakazo husika na chama ili kuwezesha uteuzi wa mgombea wake, gharama zozote au matumizi yoyote yatakayohusika na chama cha siasa au mgombea wakati wa kampeni ikiwa ni pamoja na gharama zote zitakazotumika kwa ajili ya vikundi vya uhamasishaji kwa ajili ya kumnadi mgombea.
Pia gharama za chakula, vinywaji, malazi au usafiri ambazo mgombea amegharamia wakati wa kampeni na gharama zozote au matumizi yoyote yatakayohusika na serikali, chama cha siasa au mgombea wakati wa uchaguzi yatajumuisha gharama za uchaguzi.
Sheria imeweka bayana kwamba kila chama cha siasa kitagharamia kampeni za uchaguzi kwa kutumia gharama za uchaguzi zinazotokana na vyanzo vyake, kwa mujibu wa kifungu cha 8(1) cha sheria hii.
Hata hivyo, kifungu cha 8(2) kimezingatia kuwa mgombea anaweza kutumia gharama zake mwenyewe wakati wa kampeni pale inapobidi kulingana na mahitaji ya kampeni zake.
Uwazi wa mapato na matumizi
Sheria hii inaweka sharti la uwazi katika mapato na matumizi ya vyama na wagombea kwa ajili ya uchaguzi kabla, wakati wa uchaguzi na baada ya uchaguzi.
Sheria hii pia inaelekeza utaratibu wa kufuatwa na vyama vya siasa na wagombea kutoa taarifa zao za mapato na matumizi ya uchaguzi, kama ilivyobainishwa katika kifungu cha 9(1) ambacho kinasema
“Mgombea atatakiwa kutoa taarifa ya fedha alizonazo na anazotarajia kupata na anakusudia kuzitumia kama gharama za uchaguzi ndani ya siku saba (7) baada ya siku ya uteuzi.”
Taarifa hizo zitawasiliskwa kwa Katibu Mkuu wa chama kwa mgombea wa nafasi ya Urais na kwa mgombea wa nafasi ya Ubunge taarifa zake ataziwasilisha kwa Katibu wa Chama wilaya.
Kila chama cha siasa kinachoshiriki katika uchaguzi ni lazima ndani ya siku thelathini (30) baada ya siku ya uteuzi wa wagombea kufanywa na Tume ya Uchaguzi kitoe taarifa kwa Msajili juu ya fedha zote ambazo kinakusudia kutumia kama gharama za uchaguzi; na kutumia kwa kuwadhamini wagombea wa chama hicho zikiwa ni kama gharama za uchaguzi.
KWA muda mrefu, Tanzania haikuwa na mfumo maalum wa kusimamia na kuratibu gharama za uchaguzi kwa gombea wa vyama vya siasa.
Katika uchaguzi wa mwaka 2010, kumekuwepo na mawazo na pia kujengeka utamaduni kwamba uongozi unaweza kununuliwa kwa fedha.
Tofauti za uwezo wa wagombea zimekuwa kubwa kiasi ambacho wananchi hawapati fursa ya kuchagua viongozi wanaowataka badala yake wale wenye fedha tu ndio wanachaguliwa kwa sababu ya fedha zao.
Baada ya kuona hali hiyo, serikali ya Tanzania iliona iko haja ya kuimarisha demokrasia ya uchaguzi kwa kuhakikisha kwamba kunakuwepo mazingira yaliyo salama na sawa kwa wagombea wakati wa uchaguzi ili kuweza kupata viongozi wenye uwezo wa kuongoza na kuwatumikia wananchi kwa ushawishi wa sera ya vyama vyao na sio fedha.
Katika kutimiza dhamira hiyo, serikali iliamua kutunga sheria ya gharama za uchaguzi namba 6 ya mwaka 2010 iliyopitishwa na Bunge Februari 11, 2010.
Hata hivyo, kwa kuwa sheria hii bado haijarasimishwa na Baraza la Wawakilishi kutumika katika mamlaka ya Zanzibar, haitakuwa na meno ya kuuma (haitafanya kazi) kwa nafasi za Urais wa Zanzibar, Uwakilishi na Udiwani, badala yake itatumika kwa nafasi ya Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na Bunge (ingawa sheria ya uchaguzi kwa Wabunge wa Zanzibar inasimamiwa na sheria ya Uchaguzi ya Zanzibar nambari 11 ya mwaka 1984).
Lengo la sheria hii ni kuutambua kisheria mchakato wa uteuzi wa wagombea ndani ya vyama vya siasa kuanzia ngazi ya kura za maoni na kusimamisha wagombea.
Kuweka utaratibu wa kisheria utakaosimamia na kuratibu mapato na kudhibiti matumizi pamoja na gharama za uchaguzi kwa vyama vya siasa na wagombea.
Kuweka viwango kwa matumizi na gharama za uchaguzi; kuweka utaratibu utakaosimamia mapato na matumizi ya vyama vya siasa ikiwa ni pamoja na zawadi, misaada na michango itakayotolewa na wagombea au wahisani wakati wa kampeni za uchaguzi.
Kudhibiti michango na zawadi kutoka nje, kuweka utaraibu na mfumo wa uwajibikaji wa mapato na matumizi ya fedha za uchaguzi kwa upande wa vyama vya siasa na wagombea na kuainisha adhabu kwa watakaokiuka masharti yaliyowekwa na sheria yenyewe.
Nini gharama za uchaguzi?
Gharama za uchaguzi maana yake ni fedha zote ambazo zimetumika au gharama zote zilizotumika kwa ajili ya kuendesha au kusimamia kura za maoni, kampeni za uchaguzi na uchaguzi kwa chama cha siasa, mgombea na serikali. Hii imeelezwa kwa kina katika kifungu cha 7(1) cha sheria ya gharama za uchaguzi.
Kwa hivyo, gharama ni matumizi yote yatakayohusika wakati wa kura za maoni ambayo yatakuwa yamegharamiwa na chama cha siasa, matumizi au gharama zozote zitakazo husika na chama ili kuwezesha uteuzi wa mgombea wake, gharama zozote au matumizi yoyote yatakayohusika na chama cha siasa au mgombea wakati wa kampeni ikiwa ni pamoja na gharama zote zitakazotumika kwa ajili ya vikundi vya uhamasishaji kwa ajili ya kumnadi mgombea.
Pia gharama za chakula, vinywaji, malazi au usafiri ambazo mgombea amegharamia wakati wa kampeni na gharama zozote au matumizi yoyote yatakayohusika na serikali, chama cha siasa au mgombea wakati wa uchaguzi yatajumuisha gharama za uchaguzi.
Sheria imeweka bayana kwamba kila chama cha siasa kitagharamia kampeni za uchaguzi kwa kutumia gharama za uchaguzi zinazotokana na vyanzo vyake, kwa mujibu wa kifungu cha 8(1) cha sheria hii.
Hata hivyo, kifungu cha 8(2) kimezingatia kuwa mgombea anaweza kutumia gharama zake mwenyewe wakati wa kampeni pale inapobidi kulingana na mahitaji ya kampeni zake.
Uwazi wa mapato na matumizi
Sheria hii inaweka sharti la uwazi katika mapato na matumizi ya vyama na wagombea kwa ajili ya uchaguzi kabla, wakati wa uchaguzi na baada ya uchaguzi.
Sheria hii pia inaelekeza utaratibu wa kufuatwa na vyama vya siasa na wagombea kutoa taarifa zao za mapato na matumizi ya uchaguzi, kama ilivyobainishwa katika kifungu cha 9(1) ambacho kinasema
“Mgombea atatakiwa kutoa taarifa ya fedha alizonazo na anazotarajia kupata na anakusudia kuzitumia kama gharama za uchaguzi ndani ya siku saba (7) baada ya siku ya uteuzi.”
Taarifa hizo zitawasiliskwa kwa Katibu Mkuu wa chama kwa mgombea wa nafasi ya Urais na kwa mgombea wa nafasi ya Ubunge taarifa zake ataziwasilisha kwa Katibu wa Chama wilaya.
Kila chama cha siasa kinachoshiriki katika uchaguzi ni lazima ndani ya siku thelathini (30) baada ya siku ya uteuzi wa wagombea kufanywa na Tume ya Uchaguzi kitoe taarifa kwa Msajili juu ya fedha zote ambazo kinakusudia kutumia kama gharama za uchaguzi; na kutumia kwa kuwadhamini wagombea wa chama hicho zikiwa ni kama gharama za uchaguzi.
Subscribe to:
Posts (Atom)